नेपाली समाजमा आमाप्रतिको श्रद्धा, सम्मान र प्रेम व्यक्त गर्ने विशेष दिनका रूपमा “आमाको मुख हेर्ने दिन” (वैशाख कृष्ण औँसी) अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यस दिन सन्तानहरूले आफ्नी आमाको मुख हेरी आशीर्वाद लिने, माया साट्ने र जीवनभरको योगदानप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने गर्छन्।।
हिन्दु परम्परा अनुसार आमालाई सृष्टिको आधार, जीवनदायिनी र पहिलो गुरुका रूपमा सम्मान गरिन्छ। जन्मदेखि नै निस्वार्थ रूपमा सन्तानको हेरचाह, पालनपोषण र संस्कार दिनुमा आमाको भूमिका अतुलनीय हुन्छ। त्यसैले यो दिन केवल औपचारिक पर्व मात्र नभई आमाको त्याग, ममता र समर्पणलाई स्मरण गर्ने अवसर हो।
यस अवसरमा सन्तानहरूले आमालाई मिठाइ, फलफूल, लुगाफाटा वा अन्य उपहार अर्पण गर्छन् र उहाँको दीर्घायु, स्वास्थ्य तथा सुख–समृद्धिको कामना गर्छन्। आमासँगै बसेर भोजन गर्ने, उहाँका इच्छा पूरा गर्ने र सम्मानपूर्वक समय बिताउने चलन पनि व्यापक रूपमा देखिन्।
जसका आमा जीवित छैनन्, उनीहरूले काठमाडौँको मातातीर्थ लगायतका तीर्थस्थलमा गई स्नान, तर्पण तथा श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने गर्छन्। यसरी दिवंगत आमाको सम्झनामा श्रद्धा व्यक्त गर्ने परम्पराले पनि यो पर्वको भावनात्मक गहिराइलाई झल्काउँछ।
समग्रमा, आमाको मुख हेर्ने दिनले केवल आमाप्रतिको माया व्यक्त गर्ने मात्र होइन, परिवारमा आपसी सम्बन्ध सुदृढ बनाउने, कृतज्ञता व्यक्त गर्ने र संस्कृतिको संरक्षण गर्ने महत्वपूर्ण सन्देश बोकेको छ। आमाको निस्वार्थ माया र योगदानलाई सदैव सम्मान गर्न प्रेरित गर्ने यो पर्व नेपाली समाजको अमूल्य सांस्कृतिक धरोहर हो।
