साउन १५ र खिर खाने परम्परा : संस्कृति, स्वास्थ्य र पारिवारिक आत्मीयताको मिठो संगम
हरेक वर्ष साउन १५ गते नेपाली समाजमा खिर खाएर यो दिन विशेष रूपमा मनाउने परम्परा रहिआएको छ। असार १५ मा दही–च्युरा खाने चलन जस्तै साउन १५ मा खिर खाने परम्परा नेपाली संस्कृति, कृषि जीवन र मौसमसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।
साउन महिना वर्षायामको मध्य समय हो। यस बेला निरन्तर वर्षा, चिसो वातावरण र मौसमी परिवर्तनका कारण शरीरलाई ऊर्जा र पोषणको आवश्यकता बढी हुन्छ। दूध, चामल, घिउ, सुकमेल, काजु, किसमिस, इलाइची लगायत पौष्टिक सामग्री मिसाएर बनाइने खिरले शरीरलाई आवश्यक ऊर्जा, क्याल्सियम, प्रोटिन तथा अन्य पोषक तत्व प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले साउने झरीका बीच तातो खिर खाने परम्परा स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि उपयोगी मानिन्छ।
साउन १५ केवल खिर खाने दिन मात्र होइन, परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भएर आत्मीयता साटासाट गर्ने अवसर पनि हो। घरघरमा खिर पकाउने, आफन्त र छिमेकीसँग बाँडेर खाने संस्कृतिले आपसी सद्भाव, प्रेम र सामाजिक एकतालाई अझ बलियो बनाउने काम गर्छ।
नेपाली समाजमा यस्ता पर्व र परम्पराले केवल स्वादको आनन्द मात्र दिँदैनन्, हाम्रो मौलिक संस्कृति, कृषि जीवनशैली र सामाजिक सम्बन्धलाई पनि जीवन्त राखिरहेका छन्। आधुनिक जीवनशैलीका बीच पनि साउन १५ को खिर खाने परम्परा पुस्तौंदेखि पुस्तासम्म हस्तान्तरण हुँदै आएको अमूल्य सांस्कृतिक सम्पदा हो।
आज साउन १५ का अवसरमा देशभरका नेपालीले आ–आफ्नो घरमा खिर पकाई परिवार, आफन्त र साथीभाइसँग खुसी साटासाट गर्दै यो परम्परालाई निरन्तरता दिएका छन्। नेपाली संस्कृति र मौलिक परम्पराको संरक्षण तथा पुस्तान्तरणका लागि यस्ता पर्वहरूको महत्व अझ बढ्दै गएको छ।
